Witamina D a mięśniaki macicy. Co pokazał przegląd 42 badań
W większości badań klinicznych uwzględnionych w nowym przeglądzie stężenie witaminy D we krwi było niższe u kobiet z mięśniakami macicy niż w grupach kontrolnych.
Porównania dotyczyły stężenia 25-hydroksywitaminy D, oznaczanej skrótem 25(OH)D. W części prac przy niższym stężeniu odnotowano też większe lub liczniejsze mięśniaki. To łagodne guzy macicy, które mogą powodować m.in. nieprawidłowe krwawienia i ból w miednicy.
Godfrey Katamba i współautorzy opublikowali przegląd 18 listopada 2026 r. w PLOS ONE. Przeszukali PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science oraz Google Scholar pod kątem publikacji z lat 2016–2025. Uwzględnili recenzowane prace oryginalne, pomijając badania prowadzone wyłącznie na zwierzętach. W przeglądzie znalazło się 31 badań klinicznych, siedem molekularnych i cztery genetyczne.
Co można wywnioskować z pomiarów krwi
Zestawienie wyników nie sprowadza się do jednej średniej różnicy stężeń. Badacze korzystali z różnych metod pomiaru i nie zawsze przyjmowali ten sam próg niedoboru. Autorzy przeglądu opisali więc wyniki poszczególnych prac, zamiast łączyć je w jedną liczbową miarę związku. Nie oceniali też formalnie ryzyka błędu systematycznego w każdym badaniu.
Połowę uwzględnionych prac stanowiły badania kliniczno-kontrolne, a jedną trzecią badania przekrojowe, które pokazują, co współwystępuje w momencie pomiaru. Badań śledzących zmiany w czasie było niewiele. Ponadto mniej niż połowa prac klinicznych uwzględniała w analizie BMI, czyli wskaźnik masy ciała, a tylko jedna brała pod uwagę pochodzenie etniczne. Ten zestaw danych nie rozstrzyga, czy niższe stężenie witaminy D poprzedzało rozwój mięśniaków i miało na niego wpływ; sama różnica stężeń nie dowodzi też, że suplementacja im zapobiega lub je leczy.
Co dzieje się w tkance mięśniaka
Stężenie we krwi to jedna rzecz, a zdolność tkanki do reagowania na witaminę D to druga. W mięśniówce macicy występuje receptor witaminy D (VDR), przez który witamina ta działa na komórki. W trzech z siedmiu badań molekularnych odnotowano niższą ekspresję VDR w tkance mięśniaków. W dwóch pracach stwierdzono z kolei wyższą ekspresję CYP24A1, enzymu unieczynniającego kalcytriol, czyli aktywną postać witaminy D.
Mniej receptora i szybsze unieczynnianie kalcytriolu mogłyby osłabiać działanie witaminy D w samej tkance mięśniaka. W dwóch doświadczeniach na komórkach mięśniaków kalcytriol hamował przekazywanie sygnału szlakiem Wnt/β-kateniny, a w jednym z nich także szlakiem mTOR. Autorzy przytaczają również doświadczenie, w którym ekspresja receptora w hodowanych komórkach rosła wraz z dawką kalcytriolu. Obserwowano reakcje komórek w laboratorium, nie zmianę wielkości guzów u pacjentek.
Rola receptora pozostaje niewyjaśniona
Cztery prace genetyczne sprawdzały, czy warianty genu receptora oraz genów związanych z metabolizmem witaminy D wiążą się z podatnością na mięśniaki. Wyniki nie były spójne między populacjami. Żadne z 42 badań nie sprawdziło bezpośrednio, czy receptor pośredniczy w związku między stężeniem witaminy D a mięśniakami lub czy od niego zależy siła tego związku.
Katamba i współautorzy proponują badania kohortowe, które śledziłyby uczestniczki w czasie i uwzględniały czynniki mogące zniekształcać porównanie. W takim badaniu stężenie witaminy D oznaczano by we krwi metodą LC-MS/MS, czyli chromatografią cieczową sprzężoną z tandemową spektrometrią mas. Wynik pomiaru można by wtedy zestawić z analizą próbki tkanki pobranej w tym samym czasie od tej samej uczestniczki.