Zmarzlina może odrywać się od podłoża. Badacze proponują nowy mechanizm
Woda spływająca szczelinami pod zmarzlinę może powodować jej rozmarzanie od spodu i oderwanie całej warstwy gruntu. Badacze proponują ten mechanizm jako wyjaśnienie dwóch dużych osunięć na kanadyjskich Terytoriach Północno-Zachodnich.
Osunięcia z 2017 i 2018 r. pozostawiły w krajobrazie ślady dochodzące do 3,2 km długości. W przypadku zdarzenia nad rzeką Redstone z 2018 r. blizna na zboczu ma 350 m szerokości. To właśnie te dwa wyjątkowo duże osunięcia stały się punktem wyjścia do zaproponowania nowego wyjaśnienia.
Propozycję przedstawia komunikat Amerykańskiej Unii Geofizycznej (AGU) z 15 października 2026 r. Materiał odsyła do pracy w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” — opisuje więc nowe wyjaśnienie zdarzeń sprzed kilku lat, a nie osuwiska, które wystąpiły tej jesieni.
Oderwanie grubej warstwy zmienia skalę osunięcia
Badacze opisują zamarznięty grunt o grubości dziesiątek metrów. W proponowanym mechanizmie kluczowe jest osłabienie połączenia tej warstwy z gruntem znajdującym się poniżej. Gdy przestaje ono utrzymywać zmarzlinę na miejscu, oderwać może się cała warstwa, a duża masa materiału zawierającego lód rusza w dół zbocza.
Punktem odniesienia są osuwiska i zapadanie się terenu wywołane rozmarzaniem postępującym od powierzchni w dół. Według komunikatu AGU wariant związany z osłabieniem podstawy uwalnia znacznie większe objętości materiału. Znaczenie ma zatem nie tylko samo rozmarzanie, lecz także miejsce, w którym grunt traci stabilność.
Jak woda dociera pod zmarzlinę
Choć decydujące osłabienie następuje u podstawy, początek opisanego procesu wiąże się z warunkami przy powierzchni. Ciepło oraz gwałtowne ogrzanie podczas pożarów uruchamiają niewielkie ruchy zmarzliny. Powstające przy tym szczeliny otwierają drogę wodzie, która może przenikać znacznie głębiej.
Woda dociera tymi szczelinami aż do podstawy zamarzniętej warstwy i powoduje rozmarzanie gruntu od spodu. To stopniowo osłabia połączenie z podłożem, aż warstwa może się oderwać. W tym wyjaśnieniu szczeliny łączą więc dwa pozornie odległe miejsca: ogrzewaną powierzchnię stoku i strefę utraty stabilności głęboko pod nią.
Możliwy wzrost częstości, nie wyliczona prognoza
AGU wskazuje, że takie osunięcia mogą występować częściej wraz ze zmianą klimatu, która naraża zmarzlinę na dalsze ogrzewanie i pożary. Są to czynniki obecne już na początku proponowanego ciągu zdarzeń. Stąd znaczenie tego mechanizmu wykraczające poza rekonstrukcję dwóch kanadyjskich przypadków.
Możliwości wzrostu częstości nie należy jednak mylić z prognozą liczby osuwisk. Komunikat nie przedstawia takiego wyliczenia ani szczegółów metod, którymi badacze odtworzyli przebieg obu zdarzeń. Dostępny opis pozwala wyjaśnić proponowany sposób utraty stabilności zmarzliny, ale nie określić, kiedy i jak często podobne osunięcia będą się powtarzać.
