NASA rozwija łazik PROMISE z zasilaniem jądrowym do badań Księżyca

NASA przedstawiła pakiet 7 listopada podczas targów lotniczo-kosmicznych i pokazów MAX POWER w Kennedy Space Center na Florydzie. Wspólnym celem kontraktów i aktualizacji misji jest przygotowanie stałej obecności przy południowym biegunie Księżyca. Szef agencji Jared Isaacman zapowiedział, że gdy astronauci wrócą na Księżyc, pierwsze elementy bazy mają już czekać na powierzchni.

Praca w cieniu i próbki z głębokości metra

Zasilanie jądrowe ma dać PROMISE możliwość działania podczas długich księżycowych nocy oraz w obszarach stale pozostających w cieniu. To ważne dla celu misji: zacienione rejony południowego bieguna mogą kryć lód, który NASA uznaje za istotny dla trwałej obecności ludzi. Sześciokołowy łazik ma zbadać zarówno powierzchnię, jak i to, co znajduje się pod nią.

Wiertło ma wydobywać regolit — księżycowy grunt — z głębokości około metra, aby umożliwić badanie lodu i innych zasobów pod powierzchnią. Skład chemiczny materiału na powierzchni mają analizować spektrometry. Zestaw uzupełnią czujniki temperatury i promieniowania oraz kamery rejestrujące światło widzialne.

Z tych pomiarów mają powstać dane potrzebne do wyboru lądowisk oraz planowania infrastruktury i dalszej eksploracji. PROMISE będzie też platformą prób technologicznych: ma zademonstrować odporny na promieniowanie system obliczeniowy High Performance Spaceflight Computing. Do sprawdzenia trafią także zaawansowane czujniki i algorytmy autonomii, czyli samodzielnego działania pojazdu.

Łazik nie jest jedynym planowanym źródłem danych dla przyszłej bazy. NASA zamierza ogłosić osobny nabór w ramach NextSTEP-3 B, by uzupełnić najważniejsze luki informacyjne w jej projektowaniu. W grę wchodzą małe misje kosmiczne, ładunki zabierane w przyszłych lotach księżycowych albo zakup danych zebranych przez firmy.

Marsjański rodowód, księżycowe warunki

Za budowę pojazdu i prowadzenie misji ma odpowiadać Jet Propulsion Laboratory w południowej Kalifornii. Zespół wykorzysta zapasowe podzespoły przeznaczone do lotu oraz inżynieryjne modele testowe marsjańskich łazików Curiosity i Perseverance. Projekt ma też korzystać ze sprawdzonego oprogramowania i metod prowadzenia operacji wypracowanych dla pojazdów na Marsie.

Według NASA takie podejście ma znacząco ograniczyć koszty oraz skrócić integrację i testowanie złożonego pojazdu. Agencja podaje również, że oceniła zgodność sprzętu z księżycowym środowiskiem i uznała, że może on wytrzymać trudne warunki przy południowym biegunie. Start PROMISE jest planowany na koniec 2028 roku, a sama misja łazika ma potrwać 18 miesięcy.

Dostawę PROMISE w rejon południowego bieguna powierzono Blue Origin, która ma użyć lądownika Mark 1. Podstawowa wartość kontraktu to 94 mln dolarów; opcja zależna od wyników wykonawcy jest warta dodatkowe 140 mln. To rozszerzenie zlecenia z maja 2026 roku, dotyczącego dostarczenia na Księżyc dwóch pojazdów terenowych.

Od transportu orbitalnego do lądowania z ładunkiem

Pakiet NASA rozdziela transport na dwa zadania: przewóz dużych ładunków w przestrzeni kosmicznej przez pojazdy transferowe OTV oraz końcowe dostarczenie ich na powierzchnię przez lądowniki. Na demonstracje transportu i integrację ładunków agencja przyznała sześć zleceń firmom Arrow Science and Technology, Blue Origin i Impulse Space. Ich łączna wartość to około 1,3 mld dolarów. Zamówienia mieszczą się w dziesięcioletnim mechanizmie VADR, którego łączny limit dla wszystkich kontraktów wynosi 5 mld dolarów.

Przed przylotem ludzi drony MoonFall mają rozpoznać także tereny poza zasięgiem tradycyjnych łazików. W przestrzeni wokół Księżyca statek CAPSTONE 02 ma ćwiczyć manewry zbliżeniowe oraz testować nawigację i łączność. Inne próby obejmą technologie nawigacyjne na różnych orbitach między Ziemią a Księżycem oraz możliwości komercyjnych pojazdów transferowych. Celem tych ostatnich jest zwiększenie ilości ładunku, jaką przyszłe lądowniki będą mogły dostarczyć na powierzchnię.

Osobnym narzędziem pozostaje CLPS, program komercyjnych dostaw ładunków naukowych, technologicznych i infrastruktury na powierzchnię Księżyca. NASA wybrała osiem firm uprawnionych do rywalizacji o przyszłe zlecenia w ramach CLPS 2; samo dopuszczenie nie oznacza przyznania konkretnej misji. Nowa, dziesięcioletnia umowa ramowa ma łączny limit 10 mld dolarów, natomiast limit wcześniejszego CLPS 1.0 podniesiono z 2,6 do 4,2 mld. Pierwotny kontrakt ma obowiązywać do listopada 2028 roku, z dodatkowym okresem na wykonanie już przyznanych dostaw do listopada 2033 roku.

Łączność w kosmosie, energia na powierzchni

Łączność ma dostać także własną misję demonstracyjną. NASA wybrała SpaceX do wyniesienia satelitów komunikacyjnych w przestrzeń między Ziemią a Księżycem na pokładzie Starshipa w 2028 roku. Wyniki tej próby mają pomóc w projektowaniu sieci, która połączy astronautów, kontrolę misji i księżycową bazę.

Na powierzchni te dwie funkcje — łączność i zasilanie — ma połączyć miniCAST, czyli Mini-Communications and Solar Tower. NASA planuje zakup komercyjnych paneli słonecznych, baterii i sprzętu do bezprzewodowego przesyłania energii. Magazynowaniem energii zajmie się Honeybee Robotics należąca do Blue Origin, wytwarzaniem prądu — Redwire, a bezprzewodowym przesyłem — Yank Technologies. Inżynierowie Marshall Space Flight Center w Huntsville mają złożyć i przetestować te systemy przed dostawą na Księżyc.

Najbliższy etap miniCAST nie oznacza jednak zamówienia gotowej instalacji. NASA spodziewa się rozpoczęcia prac w ciągu kilku miesięcy, początkowo nad komponentami, a nie dużym zintegrowanym systemem. Oddzielny nabór ofert na kompletne systemy zasilania agencja przewiduje na początek 2027 roku.