Psy przyspieszyły poszukiwania torbacza. Koszty zależą od skali
Wytrenowane psy przyspieszały poszukiwania australijskiego torbacza Sminthopsis douglasi. Jak wynika z badania opublikowanego w PLOS One, ich wykorzystanie może być też tańsze od pułapek żywołownych — pod warunkiem odpowiedniej skali prac i płatnej obsługi terenowej.
Artykuł Emmy L. Gray i współautorów ukazał się 17 listopada 2026 r. w PLOS One. Główne badania terenowe z psami prowadzono w latach 2024–2025 w czterech lokalizacjach w środkowym i północno-zachodnim Queensland.
Droższy start, krótsza praca w terenie
Przewaga psów nie polegała na tanim rozpoczęciu pracy. Ich wykorzystanie wymagało większego nakładu początkowego niż tradycyjne odłowy, lecz szybciej uzyskiwano pierwsze wskazanie psa niż pierwszy odłów do pułapki, a całe badania trwały krócej. Według autorów właśnie oszczędność czasu sprawiała, że przy kolejnych badaniach metoda z psami stawała się bardziej efektywna kosztowo.
Nie była to jednak przewaga w każdym scenariuszu. W kalkulacjach opartych na australijskich rządowych wytycznych dotyczących badania tego gatunku psy wypadały korzystniej przy płatnej pracy personelu i przeszukiwaniu średnich lub dużych obszarów. Jeśli planowano niewiele badań, teren był mały albo do odłowów można było zaangażować nieodpłatnie wolontariuszy, najtańszym rozwiązaniem pozostawały pułapki żywołowne. Wynik ekonomiczny zależał więc nie tylko od samej metody, lecz również od organizacji pracy.
Pies szuka zapachu, pułapka musi zwabić zwierzę
Sminthopsis douglasi jest trudnym celem dla obserwatora: prowadzi nocny tryb życia i zwykle chroni się w szczelinach gleby na głębokości 10–50 cm lub większej. Jego siedliskiem są obszary kępiastych traw na pękających glebach ilastych. Pies nie musi czekać, aż torbacz wejdzie do pułapki — jego zadaniem jest rozpoznanie zapachu podczas przeszukiwania terenu.
Pułapki żywołowne i fotopułapki z przynętą mają inny warunek działania: zwierzę musi podejść do stanowiska. Wynik zależy zatem także od jego reakcji na wabik. Skuteczność odłowów mogą zmieniać rodzaj przynęty, rozmieszczenie pułapek czy termin badań; z kolei powodzenie obserwacji termowizyjnych zależy między innymi od pogody i gęstości roślinności przy ziemi.
W badaniu pracowały dwa border collie: Blue i Emmy. Wybrano je między innymi ze względu na silną motywację do zabawy piłką, którą następnie wykorzystywano jako nagrodę za rozpoznanie właściwego zapachu. Szkolenie na zebranych próbkach trwało od sierpnia 2023 r. do maja 2024 r. Psy ćwiczyły w krótkich sesjach kilka razy w tygodniu, a poziom trudności stopniowo zwiększano.
Materiał zapachowy pochodził od 33 osobników S. douglasi. Zebrano też próbki od dwóch innych gatunków z tego samego rodzaju oraz gryzonia Rattus villosissimus, występujących na badanym obszarze. Chodziło o rozpoznawanie konkretnego gatunku, a nie reagowanie na zapach dowolnego małego ssaka. To ważna różnica, gdy wynik poszukiwań ma służyć ustalaniu rozmieszczenia jednego torbacza.
Sprawdziany obejmowały zarówno proste rozróżnianie zapachów, jak i poszukiwania w warunkach zbliżonych do terenowych. W jednym z testów ustawiano pięć pułapek, z których losowo wybrana zawierała docelowy zapach. Przeprowadzono łącznie 16 takich sesji, uwzględniając również próby bez zapachu poszukiwanego gatunku. W innym teście stopniowo powiększano obszar przeszukiwania do hektara, czyli kwadratu o bokach długości 100 metrów.
Wskazanie psa nie zawsze daje pewne stwierdzenie
Najważniejsza trudność pojawiała się po wskazaniu miejsca przez psa: jak potwierdzić wynik inną metodą? W wielu badaniach większych ssaków psy odnajdują odchody, których pochodzenie można ocenić na podstawie wyglądu lub analizy DNA. Przy małych, skrytych gatunkach często nie udaje się jednak znaleźć ani samego zwierzęcia, ani jego odchodów. Szybkie uzyskanie wskazania nie rozwiązuje więc automatycznie problemu jego weryfikacji.
W tym badaniu nie dało się wykluczyć wskazań fałszywie dodatnich, czyli błędnych sygnałów obecności poszukiwanego gatunku. Autorzy zalecają dlatego, by wszystkie wskazania bez dodatkowego potwierdzenia traktować jako prawdopodobne stwierdzenia, a nie pewne wykrycia. To rozróżnienie zmienia sposób interpretacji wyników: informacja od psa może wskazywać miejsce wymagające uwagi, ale sama nie zawsze wystarcza do jednoznacznego potwierdzenia obecności torbacza.
Szybsze rozpoznanie zasięgu gatunku
Sminthopsis douglasi ma w australijskich przepisach federalnych i przepisach Queensland status Vulnerable, czyli narażonego na wyginięcie; na Czerwonej liście IUCN jest klasyfikowany jako Near Threatened, czyli bliski zagrożenia. Jego rozmieszczenie pozostaje słabo poznane, ponieważ badanie rozległych, odległych terenów wymaga znacznych nakładów. Autorzy wskazują, że sprawniejsze ustalanie miejsc występowania pomogłoby oceniać stan ochrony gatunku i wyznaczać priorytety działań.
Badanie finansowała głównie firma Multicom Resources. Według deklaracji zamieszczonej w publikacji fundatorzy nie uczestniczyli w projektowaniu badania, zbieraniu i analizie danych, podejmowaniu decyzji o publikacji ani przygotowaniu artykułu.
Autorzy proponują, by kolejne badania z psami obejmowały zestaw kryteriów oceny pewności wskazań. Byłby on potrzebny zwłaszcza tam, gdzie potwierdzenie drugą metodą jest niewykonalne lub nie udaje się go uzyskać. Pozwoliłby stopniować zaufanie do takich zapisów zamiast traktować każde wskazanie jako równie mocny dowód.
Źródła i opracowanie
Źródło: PLOS ONE. Autorzy: Emma L. Gray, Amanda Hancock, Ayesha Tulloch, Andrew M. Baker. The utility and relative cost of using detection dogs compared to traditional methods for surveying small, cryptic mammals: A case study on the threatened Julia Creek dunnart, Sminthopsis douglasi | PLOS One. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0362850. Publikacja: 2026-11-17; dostęp: 2026-11-18. DOI: 10.1371/journal.pone.0362850. Zasady materiału źródłowego: CC BY 4.0 — https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/. Nowa.Moda: własne, częściowe omówienie faktów po polsku, z własną redakcją i doborem treści. Oryginał jest dostępny bezpłatnie.